Arhiva Kategorije: Glasnik br.6

Dr Marica MALOVIĆ-ĐUKIĆ – KOTORSKA I DUBROVAČKA ARHIVSKA GRAĐA O DROBNJACIMA U SREDNJEM VEKU

U istorijskoj literaturi je poznato da su Drobnjaci učestvovali u karavanskoj trgovini koja je povezivala Dubrovnik i Kotor sa gradovima u unutrašnjosti Srbije.1 Tako su oni često kao ponosnici prolazili kroz Pljevlja i pljevaljski kraj ili su, pak, na drugi način uticali na privredni život u pljevaljskoj obalasti u srednjem veku. Treba istaći da su se neki istaknuti pojedinci iz Drobnjaka vremenom obogatili trgujući i da su se potom naselili u pljevaljskom kraju. Tu su nastavili i dalje da se bave kreditnim i drugim unosnim poslovima. Jedan od njih je bio Skorovoj Vokšić sa svojim sinovima. Njegov najstariji sin Stjepan pominje se 1477. godine kao starešina džemata u nahiji Mileševa. Letnje stanište ovog katuna bilo je u Hranču, danas Ranče, oblast koja se prostire između Pljevalja i Prijepolja. U dubrovačkim izvorima pominju se dvojica sinova Skorovoja Vokšića, što znači da su bili dobro poznati u Dubrovniku, a pominju se i kao kućne starešine u pomenutom katunu. Istaknuti trgovci iz Drobnjaka počinju da se naseljavaju i u susednom Prijepolju, jednom od tranzitnih centara u trgovačkom prometu.

Doc. dr Ema MILJKOVIĆ-BOJANIĆ – KARAVAN SARAJ U PLJEVLJIMA: TRGOVAČKA STANICA NA DUBROVAČKOM DRUMU

Većina trgova i gradova koji su na srpskom etničkom prostoru posto-
jali tokom viševekovne osmanske vladavine predstavljala je tržišta lo-
kalnog značaja, gde su se prodavali viškovi poljoprivrednih i zanatskih
proizvoda proizvedenih u samom gradskom naselju ili njegovoj neposrednoj
okolini, kao i tržišta za trgovinu artiklima koji se nisu proizvodili
na srpskom selu, a koji su bili neophodni za svakodnevni život ljudi, kao
što je so, na primer. U gradskim naseljima širom srpskog etničkog prosto-
ra održavane su nedeljne pijace, pazari, kao i panađuri, veliki godišnji
sajmovi, koji su po datumu održavanja najčešće bili vezani za datum slave
nekog sveca.

Mr Žarko LEKOVIĆ – KARAKTERISTIKE ISTORIJSKIH KRETANJA I EKONOMSKO STANJE PRENĆANA NA KRAJU XIX I POČETKOM XX VIJEKA U SVIJETLU DOKUMENATA IZ CRNOGORSKIH ARHIVA

Odlukama Berlinskog kongresa jasno je bilo označeno da sva sela na
desnoj obali Tare pripadaju turskoj teritoriji. U mnogim od ovih sela
stanovništvo se smatralo kao crnogorsko, pa mu je i odnos prema turskim
vlastima bio takav. Po naređenjima iz Carigrada turske vlasti su trebale
za nekoliko godina da izbjegavaju sukobe sa njim. U Prenćanima organa tur-
ske vlasti nije ni bilo, a sve međusobne odnose mještana regulisao je po-
granični crnogorski kapetan. Ovo selo, naseljeno Jezercima i Šarancima
na koje su se oslanjali, priznalo je tursku upravu tek 1886. godine. Naime,
tek je sredinom 1886. godine delegacija Prenćana saopštila paši u Pljevljima
da će davati desetinu i ostale dažbine, s tim da im se dozvoli da
osnuju svoj odred radi zaštite od kolašinskih Turaka sa buljukbašom na
čelu. Ubrzo potom u selu se već nalazila stanica turske posade.

Dr Gordana TOMOVIĆ – DETALJNI OPIS SANDŽAKA PLEVLJE 1899. GODINE

Pod naslovom Detailbeschreibung des Sandžaks Plevlje und des Vilajets Ko-
sovo poslednje godine XIX veka u carskoj dvorskoj štampariji u Beču štam-
pana je knjiga malog formata sa više karata i skica. U stvari, to je priruč-
nik vojne tajne službe, nastao na osnovu rukopisnog elaborata austrijskih
agenata iz 1885/6. godine, tajnog kartiranja tokom 1892. godine i rekognosciranja
terena i studije k.u.k. oficira u periodu od 1895. do 1897. godine.
I format i sadržaj knjige prilagođeni su nameni – da služi kao vojni bedeker,
putni priručnik, a o dugotrajnoj upotrebi svedoče dopune iz 1900.
i 1909. godine sa dva nova priloga, i ubačenim, naknadno štampanim listovima
na nekoliko mesta, gde je svaka promena na terenu i uočena pogreška
odmah ispravljena, a prethodni tekst precrtan.

Salih SELIMOVIĆ – GASTON GRAVJE O POTARJU I POLIMLJU

Stara Raška ili Raška oblast uvek je bila predmet izučavanja i opisivanja
mnogih putopisaca, političara, diplomata, obaveštajaca, ali i istoričara,
geografa, antropogeografa, etnologa. Još Karađorđevi planovi o
oslobođenju i okupljanju srpskih zemalja i restauraciji srpske državnosti
južno od Save i Dunava zabrinjavali su evropski Zapad, a posebno Habzburšku
Monarhiju koja je imala imperijalne planove prema našim zemljama a
posebno prema drevnoj Raškoj. Taj prostor između reka Drine i Ibra, Tare
i Zapadne Morave izuzetno je postao aktuelan u političko-diplomatskim
manipulacijama posle Berlinskog kongresa 1878. godine. Od tada je Austro-Ugarska
taj prostor smatrala svojim koridorom za dalju penetraciju na
Balkansko poluostrvo, ali i kao klin koji se uklještio između Srbije i
Crne Gore sprečavajući na taj način njihovo ujedinjenje. Ovaj prostor je bio
embrion srpske državnosti i duhovnosti, odnosno kulture uopšte srpskog
naroda kako u srednjem veku tako i u njegovom daljem istorijskom razvoju.
Kroz srednji i novi vek kao i u najnovije doba ovaj prostor je predstavljao
„kopču srpskih zemalja“, kako kaže naš istoričar Slavenko Terzić. Raška
oblast je i danas „živi most“ između centralne
i Hercegovine i Kosova i Metohije.