Arhiva Kategorije: Glasnik br.7

Dr Marica MALOVIĆ-ĐUKIĆ – DROBNJACI – PRIMIĆURI I KRAMARI U SREDNJEM VEKU

Jedan ugovor iz kotorskog arhiva govori o trojici ponosnika iz Drob-
njaka (Đuro Ratković, Nenad Petković i Radujko Vukčić) koji su se obave-
zali 7. juna 1451. Jakovu Avgustinovu, mletačkom trgovcu iz Kotora, da
pođu u Prijepolje i tu da natovare 120 konja olova i da ih dovezu u Kotor
o svom trošku. Jakov se obavezao da im prevoz plati solju, to jest da im da
onoliko soli koliko je teško olovo. Osim toga, trebalo je da im da po je-
dan groš za svaku stotinu funti olova.1 To je neka vrsta napojnice koja se
nazivala primićurina. Ona se retko pominje u dokumentima pod nazivom
primićurina, ali se uvek navodi da je to bilo prema običaju. Međutim, u
jednom dubrovačkom dokumentu izričito je navedeno da je to primićurina
i da je iznosila uglavnom jedan groš po tovaru prema običaju, nekada je to
bilo i drugačije. Primićurina se retko javlja pod tim nazivom i u dubro-
vačkoj arhivskoj građi, ali indirektni podaci ukazuju na nju i pripadala
je primićuru po kome je i ime dobila.2 Istina, ovde se plaćanje primićuri-
ne pominje na posredan način i iznosila je jedan groš po centenaru olova.
Miloš Blagojević ustanovio je da je primićurina iznosila 2% od vred-
nosti robe koja se prenosila.3 Ovaj podatak govori da je u Drobnjaku bilo…

Dr Siniša MIŠIĆ – POLIMLJE I POTARJE U PUTOPISIMA XVI I XVII VEKA

Na putopise, kao važan istorijski izvor, pažnju je skrenuo još Jovan
Ristić, polovinom XIX veka. On je tom prilikom istakao da putopisci,
uprkos čestoj površnosti, donose vesti kojih nema u drugim vrstama izvo-
ra. Tom prilikom J. Ristić je načinio i prvi popis tada poznatih putopi-
sa.1 Pored svih slabosti putopisa kao istorijskog izvora (površnost, lič-
ni stav i impresija putopisca, nepoznavanje jezika i prostora) oni ipak
predstavljaju značajan izvor za istoriju, istorijsku geografiju, etnologiju.
Putopisci predstavljaju prisutne i neposredne svedoke dogaćaja i bez nji-
hovog prožimanja sa arhivskim dokumentima i drugom izvornom građom ne-
ma istorijske istine.2 Ipak, i pored svog značaja, putopisi još uvek nisu
iskorišćeni u potpunosti u našoj istoriografiji.

Dr Ema MILJKOVIĆ – PLJEVLJA I PLJEVALJSKI KRAJ KAO ISTRAŽIVAČKA TEMA JUŽNOSLOVENSKE OSMANISTIKE

Period omeđen osmanskim zauzimanjem srpskih zemalja s jedne i Prvim
srpskim ustankom s druge strane zamišljene istorijske prave predstavlja
još uvek jedan od najslabije istraženih perioda srpske nacionalne isto-
rije. Uzroci takvog stanja ne samo u srpskoj, već u čitavoj južnoslovenskoj
istoriografiji mogu se objasniti najmanje dvema grupama razloga:
– nepristupačnost izvora relevantnih za takvu vrstu istraživanja
(osmanska građa se čuva prvenstveno u turskim arhivima u Istanbulu i An-
kari, za koje je u proteklim decenijama bilo izuzetno teško dobiti dozvole
za rad; iako je taj proces sada znatno olakšan, ostaje problem nedostatka
materijalnih sredstava za ovakvu vrstu istraživanja), i
– nedovoljan broj istraživača sa „specifičnom znanjima“ (poznavanje
osmanskog turskog jezika, diplomatike i paleografije) koji bi mogli pri-
stupiti ovom poslu.

Dr Gordana TOMOVIĆ – KTITORI MANASTIRA SVETE TOJICE PLJEVALJSKE

O nastanku manastira Svete Trojice i o njegovim osnivačima poznati
su različiti izvori, među kojima su najstariji zapisi u rukopisnim crkve-
nim knjigama koji se javljaju od 1537. godine, zatim dva ktitorska natpisa na
živopisu u prizidanoj priprati iz 1592. godine i tri signirane ktitorske
kompozicije, od kojih je jedna o osnivanju hrama u naosu, druga o osnivanju
priprate i treća o sekundarnom ktitoru priložniku, svi nastali posled-
nje decenije XVI veka. Za nesaglasne podatke iz natpisa i pisanih izvora,
a naročito za različitu sliku crkve na dvema ktitorskim kompozicijama,
ponuđena su relativno prihvatljiva rešenja, ali su i pored toga pojedina
pitanja ostala otvorena.1 Među njima se na prvom mestu postavlja pitanje
da li je tu postojalo starije crkveno sedište. Na osnovu poznate zabrane
turskih vlasti da se pravoslavni crkveni centri mogu samo obnavljati na
starim temeljima, a nikako podizati novi, pretpostavljalo se da je i crkva
Svete Trojice pljevaljske nastala na starijoj crkvenoj građevini.

Dr Dragana KUJOVIĆ – RADOVI AUTORA I PREPISIVAČA NA ORIJENTALNIM JEZICIMA IZ PLJEVALJSKOG KRAJA

Pisana riječ u arapsko-islamskom i kasnije u osmanskom društvu nje-
govana je kao izraz specifičnog kulturnog i estetskog standarda, prije sve-
ga s potrebom preciznog bilježenja i tumačenja vjerske tradicije, pisanja
filoloških i etičkih rasprava ili najrazličitijih antologija s ciljem
opšteobrazovne edukacije čitalaca, svodeći se vrlo često na priređiva-
nje tradicionalnog materijala uz čvrsti oslon na pređašnja dostignuća. U
islamskoj umjetnosti kaligrafski oblikovano pismo i ukrašavanje knjiga
predstavljaju veoma prisutan umjetnički izraz. Figuralna ikonografija
drugih religija zamijenjena je pobožnim natpisima u funkciji simbolič-
nog afirmisanja vjere, vrlo često, zbog obilja ukrasa, teško čitljivim.