TANASIJE PEJATOVIĆ 1875-1903

Izložba posvećena Tanasiju Pejatoviću, prvom direktoru pljevaljske gimnazije, koju je organizovao Zavičajni muzej Pljevlja u saradnji sa Gimnazijom „Tanasije Pejatović“, upriličena je povodom 115 godina od osnivanja Gimnazije. Izložba „Tanasije Pejatović 1875-1903“ ( iz zbirke „Zaostavština porodice Pejatović“ koja se čuva u Zavičajnom muzeju Pljevlja) sadrži slike, crteže, fotografije, dokumenta i predmete koji svjedoče o životu i radu Tanasija Pejatovića.

Rođen je 1975. godine, u porodici koja je, osim njega, dala još nekoliko ličnosti značajnih za razvoj prosvjete i kulture u pljevaljskom kraju. Osnovnu školu završio je u Pljevljima, a na predlog crkveno-školskih autoriteta, školovanje nastavlja u Prvoj nižoj gimnaziji u Beogradu, a zatim, kao prvi iz pljevaljskog kraja, i u Višoj beogradskoj gimnaziji. Kao učenik drugog razreda, postao je urednik ilustrovano-satiričnog lista „Tipar“, koji je stvarao zajedno sa Stevanom Samardžićem i bratom Ristom Pejatovićem. Iako omladinci, svojim raskošnim književnim i likovnim talentom već tada su obezbijedili svoje istaknuto mjesto u kulturnoj baštini naših krajeva. List je izlazio u Beogradu tokom 1893, 1894. i 1895. godine, a zbog beskompromisnog odnosa prema režimu, ilegalno je izdavan i rasturan.

Studirao je na Velikoj školi istorijsko-geografski odsjek, gdje je diplomirao u redovnom roku 1899. godine. Već u toku studija, u dogovoru sa profesorom dr Jovanom Cvijićem, započinje istraživački rad u oblasti geografije i vrijedno prikuplja građu za svoja buduća djela. Tanasije Pejatović prvo službuje u Skoplju, ali prilikom posjete zavičaju, javlja mu se ideja o osnivanju gimnazije u Pljevljima. Sa Svetozarom Tomićem, uz svesrdnu pomoć mutesarifa pljevaljskog Sandžaka Sulejmana-haki Paše, radi na pripremama za njeno otvaranje. Nakon što je iste godine položio profesorski ispit, Tanasije Pejatović je 20. januara 1902. godine postavljen na mjesto direktora Gimanzije u Pljevljima, prve gimnazije otvorene na teritoriji savremene Crne Gore.

Vremenom je izrastao u jednog od najdarovitijih Cvijićevih saradnika, pa upravo njegovom studijom „Srednje Polimlje i Potarje u Novopazarskom sandžaku (antropogeografska ispitivanja)“ 1902. godine, Srpska Kraljevska Akademija započinje seriju regionalnih antropogeografskih ispitivanja. Pored ove kapitalne studije, Pejatović je objavio ili pripremio za objavljivanje brojne radove: „Mrnjavčevići u istoriji i narodnim pjesmama“, „Jedan srpski rodoslov nove redakcije“, „Spisak fermana, buruntija, hudžeta, murasela, hućuma, teskara i drugih isprava za manastire Sv. Trojica, Banju, Kratovo, Maržiće, Dovolju i Dubočicu; „Proučavanje sela u jednom dijelu Polimlja“, „Manastir Sopoćani“, Manastir Davidovica“ itd.

Tanasije Pejatović je umro 23. aprila 1903. godine, u dvadeset osmoj godini, u jeku njegovog zamašnog naučnog, prosvjetnog i kulturnog djelovanja.

Iako je i Tanasije pokazivao izuzetnu darovitost za slikarstvo i crtanje, o čemu svjedoči jedan broj njegovih umjetničkih djela koji se čuva u Zavičajnom muzeju u Pljevljima, njegov mlađi brat Risto (1877-1905), prvi akademski vajar sa teritorije savremene Crne Gore, u oblasti umjetnosti imao je mnogo značajnije domete. Nakon školovanja u Beogradu, Risto Pejatović je u Pragu izučavao pedagogiju, slikarstvo i vajarstvo, a studije vajarstva završio je sa odličnim uspjehom na čuvenoj praškoj Akademiji likovnih umjetnosti. Pohađao je i tromjesečni kurs tehnike klesanja u mermeru na Akademiji u Veneciji. Dobitnik je Glavne nagrade Češke za vajarstvo, a na konkursu povodom stogodišnjice Prvog srpskog ustanka, dobija prvu državnu nagradu vlade Srbije za skulpturu. Pored evropski priznatih dometa u vajarstvu, u glavnom gradu Češke sarađivao je sa više časopisa, držao predavanja u Praškom pedagoškom društvu i usavršavao se u kursevima violine i klavira.

 

Katalog sa izložbe

 

Foto galerija sa otvaranja izložbe

 

Video zapis sa otvaranja izložbe, Pljevaljska hronika RTV Pljevlja 19. novembar 2016. god.

 

Video zapis sa zatvaranja izložbe, Pljevaljska hronika RTV Pljevlja 26. novembar 2016. god.